Sinh năm 1958 tại Hà Nội, với ông Đào Xuân Tình, xe đạp chưa bao giờ chỉ là một phương tiện hay một món đồ đơn thuần.
“Niềm vui lớn nhất của một nhà sưu tập là để chính những hiện vật tự kể câu chuyện của mình – câu chuyện về ký ức, lịch sử và những giá trị của di sản văn hóa.”
Câu nói mà ông thường nhắc lại ấy đã gói trọn hơn bốn mươi năm đam mê. Đằng sau gần 300 chiếc xe đạp Peugeot sản xuất tại Pháp mà ông kiên trì sưu tầm, phục chế và bảo tồn không phải là khát vọng sở hữu hay tích lũy. Điều thôi thúc ông chính là gìn giữ những mảnh ghép của ký ức trước khi chúng bị thời gian cuốn trôi.
Mới đây, một phần bộ sưu tập của ông đã được trưng bày tại Đại sứ quán Pháp ở Hà Nội nhân dịp Quốc khánh Pháp 14/7.
Đối với ông, lời mời tham gia triển lãm này mang ý nghĩa vượt xa một cuộc trưng bày thông thường.
“Những chiếc xe này được sinh ra ở Pháp, nhưng đã tìm thấy cuộc sống thứ hai tại Việt Nam. Được nhìn thấy chúng hôm nay trong một không gian tượng trưng cho chính quê hương nơi chúng ra đời là một cảm xúc rất đặc biệt.”
Chỉ bằng vài lời ngắn gọn, nhà sưu tập đã khái quát được nét độc đáo trong hành trình của mình. Những chiếc Peugeot của ông không chỉ kể câu chuyện về một thương hiệu nổi tiếng của Pháp, mà còn phản ánh cuộc đời của biết bao người Việt Nam đã từng sử dụng, gìn giữ và truyền lại chúng qua nhiều thế hệ. Theo dòng thời gian, những chiếc xe ấy đã trở thành chứng nhân thầm lặng của mối giao lưu văn hóa xuyên suốt nhiều thế hệ giữa hai dân tộc.
Niềm đam mê của ông Đào Xuân Tình bắt nguồn từ Hà Nội những năm 1970.
Thời điểm ấy, xe đạp vẫn là phương tiện gắn liền với nhịp sống thường nhật của Thủ đô. Trên những đại lộ rợp bóng cây, dọc theo các biệt thự cổ hay trong những con phố sầm uất của khu phố cổ, những chiếc Peugeot hiện diện bên cạnh các loại xe đạp phổ thông nhưng luôn giữ một vị trí đặc biệt trong tâm thức người dân. Khi đó, sở hữu một chiếc Peugeot sản xuất tại Pháp là niềm tự hào lớn và cũng là điều khiến nhiều người ngưỡng mộ.
Ông Đào Xuân Tình nhớ lại:
“Những năm 1970 ở Hà Nội, sở hữu một chiếc Peugeot là niềm tự hào vô cùng lớn. Hình ảnh ấy đã in đậm trong ký ức của tôi.
Chính cậu thanh niên Đào Xuân Tình khi ấy cũng nuôi dưỡng giấc mơ sở hữu một chiếc Peugeot. Đến năm 1983, ông cuối cùng đã mua được chiếc Peugeot đầu tiên của mình. Điều ban đầu chỉ là một mục tiêu cá nhân dần trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình làm thay đổi cả cuộc đời ông.
Khi tìm hiểu về lịch sử của thương hiệu Peugeot, ông nhanh chóng nhận ra rằng những chiếc xe đạp này không chỉ kể câu chuyện về thành công của một hãng công nghiệp. Chúng còn là hiện thân của sự thanh lịch, tay nghề chế tác tinh xảo và sự trân trọng đến từng chi tiết.
Sự ngưỡng mộ mà ông dành cho Peugeot cũng hòa quyện một cách tự nhiên với tình yêu lâu năm dành cho nước Pháp.
“Nếu tôi không yêu văn hóa Pháp, kiến trúc Pháp, thương hiệu Peugeot và trên hết là những ký ức về Hà Nội xưa, thì tôi đã không thể theo đuổi bộ sưu tập này suốt hơn bốn mươi năm.”
Đối với ông Đào Xuân Tình, niềm say mê ấy vượt xa bản thân chiếc xe đạp. Ông yêu kiến trúc Pháp, trân trọng sự phong phú của di sản nước Pháp và đặc biệt ngưỡng mộ tinh thần tạo ra những sản phẩm vừa đẹp vừa bền bỉ. Trong mắt ông, những chiếc Peugeot là một trong những biểu hiện gần gũi nhất của nghệ thuật sống ấy: những chiếc xe được chế tạo hết sức công phu, nơi vẻ đẹp thanh lịch luôn song hành cùng chất lượng hoàn thiện.
Nhưng hơn thế nữa, những chiếc xe ấy còn gợi nhớ về Hà Nội thời thơ ấu của ông.
Chúng đưa ông trở lại với những buổi dạo chơi ngày Chủ nhật, khi các gia đình ăn mặc chỉnh tề cùng đạp xe trên những con phố của Thủ đô, phía sau giá chở đồ là một tờ báo được cài ngay ngắn. Chúng cũng gợi nhớ về một Hà Nội mà con người vẫn còn đủ thong thả để ngắm nhìn những mặt tiền kiến trúc cổ, chào hỏi hàng xóm hay dừng chân đôi lát bên mặt hồ.
Đối với người Hà Nội này, “những chiếc Peugeot chuyên chở tình yêu, tri thức và cái đẹp”.
Câu nói ấy có thể mang màu sắc thi vị, nhưng lại phản ánh một thực tế đã in sâu trong ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội. Với rất nhiều người, tiếng chuông xe Peugeot vẫn là một trong những âm thanh quen thuộc của một thành phố đã đổi thay sâu sắc nhưng chưa bao giờ đánh mất bản sắc của mình.
Chính ký ức ấy là điều mà ngày nay ông Đào Xuân Tình miệt mài gìn giữ. Không phải vì hoài niệm đơn thuần, mà bởi ông tin rằng những vật dụng bình dị trong đời sống thường nhật đôi khi có thể kể câu chuyện về một thành phố một cách chân thực không kém gì những trang sách hay các công trình di tích.
Theo năm tháng, niềm đam mê ấy đã trở thành một công việc gìn giữ di sản đúng nghĩa.
Việc xây dựng bộ sưu tập gần 300 chiếc Peugeot chưa bao giờ là đích đến cuối cùng. Đằng sau mỗi chiếc xe là một câu chuyện cần được tìm lại, thấu hiểu rồi truyền tiếp. Có những chiếc xe đã gắn bó với nhiều thế hệ trong cùng một gia đình. Cũng có những chiếc đã lưu lạc qua nhiều thập kỷ trước khi được tìm thấy, đôi khi cách Hà Nội hàng nghìn kilômét.
Suốt hơn bốn mươi năm, ông Đào Xuân Tình đã dành phần lớn thời gian để tìm kiếm những chứng nhân của quá khứ ấy, cả ở Việt Nam lẫn châu Âu. Ông luôn tuân thủ một nguyên tắc không thay đổi: giữ gìn tối đa tính nguyên bản của từng chiếc xe, để mỗi hiện vật có thể tiếp tục phản ánh trung thực dấu ấn của thời đại mà nó ra đời.
Thế nhưng, khi được hỏi điều khiến ông tự hào nhất, ông Đào Xuân Tình không nhắc đến những năm tháng miệt mài tìm kiếm hay những danh hiệu đã giúp bộ sưu tập của mình được biết đến vượt ra ngoài biên giới Việt Nam.
Điều ông thích nói hơn cả là những vị khách dừng lại trước một chiếc xe rồi bất chợt kể về chính câu chuyện của cuộc đời mình.
“Sưu tập không phải là trưng bày hiện vật. Chính những hiện vật phải tự kể những câu chuyện về ký ức, lịch sử và các giá trị của di sản văn hóa.”
Chính triết lý ấy lý giải vì sao những chiếc Peugeot của ông hầu như không bao giờ được giới thiệu đơn thuần như những món đồ trưng bày trong bảo tàng. Thông qua các cuộc triển lãm mà ông tổ chức, chúng một lần nữa trở thành những người bạn đồng hành trên mỗi hành trình, có khả năng đánh thức những ký ức tưởng chừng đã ngủ quên và tạo nên sự kết nối giữa các thế hệ.
Mùa xuân vừa qua, triển lãm “Peugeot và ký ức của người Hà Nội”, diễn ra từ tháng 4 đến tháng 5 tại khu phố cổ Hà Nội, đã thu hút hàng nghìn lượt khách tham quan.
Có người đến để chiêm ngưỡng thành quả lao động bền bỉ của nhà sưu tập. Nhưng nhiều người tìm đến đơn giản chỉ để gặp lại một phần tuổi trẻ của chính mình.
Trước những chiếc xe đạp, các câu chuyện cứ thế tự nhiên được nối tiếp. Người ta nhớ về người cha từng đạp xe đi làm mỗi ngày; nhớ về người mẹ từng rong ruổi trên những con phố Hà Nội với chiếc Peugeot luôn được chăm chút cẩn thận; hay nhớ về những buổi dạo phố ngày Chủ nhật – những ký ức giờ đây đã trở thành một phần của ký ức tập thể của Hà Nội.
Đối với ông Đào Xuân Tình, đó chính là phần thưởng quý giá nhất.
Những khoảnh khắc ấy chứng minh rằng di sản chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó tiếp tục sống trong ký ức và cảm xúc của những người được tiếp xúc với nó.
Niềm tin ấy cũng là nguồn cảm hứng cho các bộ sưu tập khác của ông.
Những chiếc máy khâu cổ, đồng hồ đeo tay và đồng hồ quả lắc cũng kể những câu chuyện về lối sống, về tay nghề thủ công và về những thời kỳ đã lùi vào quá khứ. Dù là hiện vật nào, cách tiếp cận của ông vẫn không thay đổi: gìn giữ không chỉ bản thân hiện vật, mà còn cả những câu chuyện mà chúng mang theo.
Tuy vậy, những chiếc Peugeot vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong toàn bộ bộ sưu tập.
Được sinh ra tại Pháp rồi được nhiều thế hệ người Việt Nam đón nhận, chúng kể một câu chuyện vượt qua mọi đường biên giới. Chúng phản ánh sự giao lưu giữa con người, kỹ thuật và các nền văn hóa, đồng thời cho thấy một hiện vật có nguồn gốc từ một đất nước có thể trở thành một phần không thể tách rời trong ký ức của một dân tộc khác.
Có lẽ chính vì thế mà sự hiện diện của những chiếc Peugeot tại khuôn viên Đại sứ quán Pháp cách đây ít ngày mang một ý nghĩa đặc biệt.
Ông Đào Xuân Tình chia sẻ:
“Tôi nghĩ điều khiến Đại sứ xúc động nhất là những chiếc xe được sản xuất tại Pháp nhưng đã được người Việt Nam gìn giữ gần như nguyên vẹn trong suốt nhiều thập kỷ.”
Với sự tò mò và niềm đam mê, Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet đã dành nhiều thời gian trò chuyện với ông, đặc biệt quan tâm đến khả năng xác định năm sản xuất của từng chiếc xe chỉ từ những chi tiết rất nhỏ. Ông Đào Xuân Tình cho biết đây là một cuộc trao đổi mà ông đặc biệt trân trọng.
Theo ông, cuộc gặp ấy thể hiện một “sự kết nối rất đẹp” giữa hai quê hương: một nơi đã khai sinh ra những chiếc xe đạp này và một nơi vẫn tiếp tục gìn giữ, nâng niu cũng như viết tiếp câu chuyện của chúng.
Đó cũng chính là tinh thần mà ông luôn theo đuổi:
“Đưa những điều tốt đẹp nhất của Việt Nam ra với thế giới và mang những điều tốt đẹp nhất của thế giới về Việt Nam.”
Một triết lý vượt xa niềm yêu thích đối với những món đồ cổ.
“Đối với tôi, sưu tập không phải là sở hữu. Sưu tập là gìn giữ và kể lại những câu chuyện có ý nghĩa đối với cuộc sống.”
Nhà sưu tập cũng cho biết, đến tận ngày nay, nhiều du khách Pháp vẫn không khỏi ngạc nhiên khi thấy tại Việt Nam còn lưu giữ được những chiếc Peugeot trong tình trạng tốt đến như vậy. Nhiều người trong số họ cũng tìm lại được một phần tuổi trẻ của mình khi bắt gặp những mẫu xe giống hệt những chiếc từng gắn bó với tuổi thơ.
Ông Đào Xuân Tình chia sẻ:
“Ngày nay, đạp một chiếc Peugeot cổ không đơn thuần là sử dụng một phương tiện đi lại. Đó là cùng đồng hành với một người bạn cũ, đồng thời gìn giữ ký ức, lịch sử và những giá trị giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Pháp.”
Ở tuổi gần 70, ông vẫn tiếp tục hành trình tìm kiếm với niềm say mê như những ngày đầu.
Không phải để không ngừng mở rộng bộ sưu tập, mà bởi ông tin rằng mỗi hiện vật được cứu khỏi sự lãng quên đều là một nhịp cầu nối liền các thế hệ.
Và có lẽ, đó cũng là thông điệp đẹp nhất từ hành trình của ông: mối quan hệ giữa các dân tộc không chỉ được xây dựng bởi những sự kiện lớn của lịch sử. Chúng còn được nuôi dưỡng từ những đồ vật bình dị của đời sống thường ngày – những hiện vật vượt qua thời gian, đi qua nhiều quốc gia, được trao truyền từ người này sang người khác và, sau nhiều thập kỷ, vẫn có thể khơi dậy những cảm xúc vẹn nguyên như thuở ban đầu.
